Library
Torts
Malicious Prosecution
Παρένθετη Μητρότητα: Ένας νόμος – πρόκληση για τα κυπριακά δεδομένα!
Last Update: October, 2016

Αδιαμφισβήτητα, το πολυτιμότερο δώρο της φύσης προς κάθε γυναίκα είναι η μητρότητα. Ωστόσο, αυτό δεν είναι δεδομένο για όλα τα ζευγάρια καθώς σε πολλές περιπτώσεις η ύπαρξη ιατρικών προβλημάτων ή αδυναμιών άλλης φύσης εμποδίζει τη βιολογική τεκνοποίηση των ζευγαριών με φυσικό τρόπο. Προς τούτο, ένα καινοτόμο, για τα δεδομένα της Κύπρου, νομοσχέδιο είχε κατατεθεί στη Βουλή των Αντιπροσώπων στις 30 Ιανουαρίου 2014, το οποίο ψηφίστηκε, τελικά, κατόπιν αναθεώρησής του, σε Νόμο στις 15 Μαΐου 2015: ο περί της Εφαρμογής της Ιατρικώς Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής Νόμος του 2015 (Ν. 69(Ι)/2015). Ο εν λόγω Νόμος περιλαμβάνει πρόνοιες σχετικά με διάφορες μεθόδους ιατρικώς υποβοηθούμενης αναπαραγωγής, εκ των οποίων ιδιαίτερο ενδιαφέρον προσελκύει η μέθοδος της παρένθετης μητρότητας η οποία αποτελεί μια σχετικά νέα έννοια και πρακτική για τα κυπριακά δεδομένα.

Αναμφίβολα, η λύση της παρένθετης μητρότητας είναι μια λύση στην οποία καταφεύγουν πολλά ζευγάρια ανά το παγκόσμιο τα οποία αντιμετωπίζουν ιατρικά προβλήματα ή αδυναμίες τεκνοποίησης. H παρένθετη μητρότητα είναι η ιατρικώς υποβοηθούμενη μέθοδος η οποία συμβάλλει στην βιολογική τεκνοποίηση ενός ζευγαριού μέσω άλλης γυναίκας ως παρένθετης μητέρας. Ειδικότερα, στο άρθρο 2 του εν λόγω Νόμου ορίζεται η παρένθετη μητρότητα ως η περίπτωση εκείνη «κατά την οποία μια γυναίκα κυοφορεί και γεννά (φέρουσα ή κυοφόρος), ύστερα από εξωσωματική γονιμοποίηση και μεταφορά εμβρύων, με χρήση γενετικού υλικού ξένου προς την ίδια, για λογαριασμό ενός ζευγαριού, το οποίο επιθυμεί να αποκτήσει παιδί αλλά αδυνατεί για ιατρικούς λόγους.» Ουσιαστικά, η γυναίκα αυτή λειτουργεί ως παρένθετη μητέρα καθώς εμφυτεύεται στη μήτρα της ένα ή περισσότερα ωάρια, τα οποία γονιμοποιούνται εξωσωματικά με γενετικό υλικό από το ζευγάρι που είναι στην ουσία οι βιολογικοί γονείς του τέκνου.

Εναλλακτικά, βάσει του Νόμου 69(Ι)/2015, παρέχεται η δυνατότητα χρήσης της μεθόδου της παρένθετης μητρότητας με τη χρήση γενετικού υλικού τρίτων προσώπων (δοτών) όπου η χρήση γενετικού υλικού από έκαστο ή και από τους δύο ενδιαφερομένους δεν είναι εφικτή. Βεβαίως, η ταυτότητα των δοτών δε γνωστοποιείται σε κανένα στάδιο της διαδικασίας στο ζευγάρι. Ανάλογα, η ταυτότητα του ζευγαριού καθώς επίσης και του τέκνου δεν γνωστοποιούνται στους δότες. Ωστόσο, ο Νόμος κατ’ αρχήν θέτει ηλικιακά όρια στους δότες ανάλογα με το φύλο τους καθώς «σε περίπτωση διάθεσης σπέρματος ο δότης πρέπει να μην έχει συμπληρώσει το 45ο έτος της ηλικίας του, ενώ για διάθεση ωαρίων η δότης πρέπει να μην έχει συμπληρώσει το 35ο έτος της ηλικίας της.» Είναι, βέβαια, εμφανές ότι στην περίπτωση χρήσης της μεθόδου της παρένθετης κύησης με τη χρήση “ξένου” γενετικού υλικού, εν όλω ή εν μέρει, το τέκνο δεν αποτελεί βιολογικό τέκνο του ζευγαριού.

Μέχρι πρότινος, στην Κύπρο δεν υπήρχε νομοθετικό πλαίσιο που να ρυθμίζει την παρένθετη κύηση. Ως εκ τούτου, πολλά ζευγάρια κατέφευγαν στο εξωτερικό, σε χώρες όπου η παρένθετη μητρότητα ήταν νόμιμη και επιτρεπτή, είτε προέβαιναν “μυστικά” σε ιδιωτική σύμβαση με γυναίκα η οποία ήταν πρόθυμη να ενεργήσει ως παρένθετη μητέρα. Ακολούθως, μετά τη γέννησή του τέκνου, υπέβαλαν αίτηση υιοθεσίας ούτως ώστε να επιτευχθεί η τυπική αναγνώρισή του ανήλικου ως τέκνο του ζευγαριού που παρείχε το γενετικό του υλικό για τον σκοπό της παρένθετης κύησης.

Προκειμένου να εκδοθεί διάταγμα υιοθεσίας ακολουθείτο (και ακολουθείται στο πλαίσιο κάθε υιοθεσίας) μια σύντομη και εμπιστευτική δικαστική διαδικασία, προκειμένου για την έγκριση της υιοθεσίας, στο πλαίσιο της οποίας απαιτείτο η σωρευτική ικανοποίηση των εξής κριτηρίων:

  • Συναίνεση των “βιολογικών” γονέων ή του κηδεμόνα του ανηλίκου, του ή της συζύγου του αιτητή σε περίπτωση που είναι έγγαμη/ος καθώς επίσης και του υιοθετούμενου εφόσον το επέτρεπε η ηλικία και η πνευματική του κατάσταση.
  • Συντέλεση υιοθεσίας προς το συμφέρον του υιοθετουμένου.
  • Το υιοθετούμενο πρόσωπο να διέμενε και να τελούσε υπό τη φροντίδα και την επίβλεψη των αιτητών για προκαθορισμένο χρονικό διάστημα πριν την έκδοση του διατάγματος υιοθεσίας.
  • Ο αιτητής και/ή οποιοδήποτε άλλο πρόσωπο να μην ελάμβανε ούτε να έχει συμφωνήσει να λάβει και/ή να δώσει οποιοδήποτε χρηματικό ποσό ή άλλη αμοιβή ως αντάλλαγμα για την υιοθεσία.
  • Εκπόνηση έκθεσης καταλληλότητας από το Τμήμα Ευημερίας.

Προφανώς, η χρήση της μεθόδου παρένθετης μητρότητας διαμέσου της χρήσης γαμετών τρίτων ατόμων-δοτών, θα μπορούσε να θεωρηθεί ότι είναι επιδεκτική υιοθεσίας. Το πρόβλημα, όμως, έγκειται στην χρήση της μεθόδου της παρένθετης μητρότητας με τη χρήση γενετικού υλικού προερχόμενο από το ίδιο το ζευγάρι, αφού σε αυτή την περίπτωση το τέκνο είναι στην ουσία βιολογικό τέκνο του ζευγαριού.

Είναι γενικά παραδεκτό ότι οι γυναίκες μετά τη γέννα βρίσκονται σε μια ιδιαίτερα ευάλωτη συναισθηματική και ψυχολογική κατάσταση, κάτι το οποίο ενέχει τον ενδεχόμενο κίνδυνο η μητέρα, η οποία έδωσε τη συναίνεσή της να παραχωρήσει το παιδί της προς υιοθεσία μόλις γεννηθεί ή συμφώνησε να ενεργήσει ως “παρένθετη μητέρα”, να αρνηθεί να δώσει το τέκνο προς υιοθεσία. Ως εκ τούτου, το γεγονός ότι παρέχεται στη φυσική μητέρα η δυνατότητα να αποσύρει την συναίνεσή της για την παροχή του τέκνου της προς υιοθεσία σε οποιοδήποτε στάδιο πριν την έκδοση του διατάγματος υιοθεσίας, δημιουργεί αβεβαιότητα και ανασφάλεια στο ζευγάρι που επιθυμεί την υιοθεσία. Πόσο μάλλον, σε περιπτώσεις παρένθετης κύησης όπου η διαδικασία της υιοθεσίας γίνεται με σκοπό να αναγνωριστεί τυπικά το τέκνο ως νόμιμο τέκνο των, κατά τ’ άλλα, βιολογικών γονέων του. Ωστόσο, με την ψήφιση του Νόμου 69(Ι)/2015 και την αναγνώριση της παρένθετης κύησης ως νόμιμης μεθόδου ιατρικώς υποβοηθούμενης αναπαραγωγής, τέτοιου είδους προβλήματα αναμένεται ότι θα απαλείφουν. Η νομοθετική κατοχύρωση της παρένθετης μητρότητας αποτελεί, άλλωστε, μια από τις συνισταμένες του Νόμου για την ιατρικώς υποβοηθούμενη αναπαραγωγή καθώς προνοείται ρητά η αναπαραγωγή με τη μέθοδο της παρένθετης μητρότητας διασφαλίζοντας τόσο τα συμφέροντα του ζευγαριού όσο και της παρένθετης μητέρας.

Σε καμιά περίπτωση, όμως, δε μπορούμε να αγνοήσουμε το γεγονός ότι ο Νόμος 69(Ι)/2015 επιχειρεί να περιορίσει το ενδεχόμενο ανεξέλεγκτης χρήσης της μεθόδου της παρένθετης κύησης, αλλά και γενικώς της ιατρικώς υποβοηθούμενης αναπαραγωγής. Καταρχάς, σύμφωνα με το άρθρο 16 του εν λόγω Νόμου, το οποίο καθορίζει τις γενικές αρχές που διέπουν την ιατρικώς υποβοηθούμενη αναπαραγωγή, η ιατρική υποβοήθηση είναι επιτρεπτή μόνο προς αντιμετώπιση της αδυναμίας απόκτησης τέκνου με φυσικό τρόπο ή προς αποφυγή μετάδοσης στο τέκνο σοβαρής ασθένειας ή και νοσήματος. Επιπροσθέτως, ο Νόμος 69(Ι)/2015 θέτει κάποιες προϋποθέσεις για την παροχή άδειας για τη μεταφορά ξένων γονιμοποιημένων ωαρίων στο σώμα της “παρένθετης μητέρας”:

  • Οι βιολογικοί γονείς πρέπει να αδυνατούν για ιατρικούς ή άλλους εύλογους λόγους να τεκνοποιήσουν.
  • Απαιτείται η υποβολή αίτησης προς εξασφάλιση έγκρισης από το Συμβούλιο Ιατρικώς Υποβοηθούμενης Ανθρώπινης Αναπαραγωγής (το οποίο πρόκειται να εγκαθιδρυθεί αφού το νομοσχέδιο έχει ήδη εγκριθεί και ψηφιστεί σε Νόμο).
  • Απαιτείται η υποβολή αίτησης στο Δικαστήριο προκειμένου να παρασχεθεί η σχετική άδεια.
  • Απαιτείται ο καταρτισμός γραπτής σύμβασης άνευ ανταλλάγματος και/ή χρηματικής ή οποιασδήποτε άλλης μορφής αμοιβής μεταξύ του ζευγαριού που προτίθεται να αποκτήσει τέκνο με τη χρήση της μεθόδου αυτής και της παρένθετης μητέρας∙ βεβαίως, οι βιολογικοί γονείς υποχρεούνται να αναλάβουν όλα τα έξοδα με την κύηση, τον τοκετό και τη λοχεία.
  • Απαιτείται η υποβολή της παρένθετης μητέρας σε σειρά εξετάσεων προκειμένου να διαπιστωθεί η κατάσταση της υγείας της και η καταλληλότητά της να κυοφορήσει το τέκνο.
  • Απαιτείται η ψυχολογική αξιολόγηση τόσο του ατόμου ή του ζευγαριού που επιθυμεί να αποκτήσει το παιδί όσο και της παρένθετης μητέρας.
  • Προϋποτίθεται ότι τόσο το άτομο ή το ζευγάρι που επιθυμεί να αποκτήσει το παιδί όσο και η παρένθετη μητέρα δεν έχουν καταδικαστεί για αδικήματα που προβλέπονται στον περί της Πρόληψης και της Καταπολέμησης της Σεξουαλικής Κακοποίησης, της Σεξουαλικής Εκμετάλλευσης Παιδιών και της Παιδικής Πορνογραφίας Νόμο.
  • Τα ωάρια που θα εμφυτευθούν στην παρένθετη μητέρα να μην ανήκουν στην ίδια, αλλά να προέρχονται είτε από τη γυναίκα που ενδιαφέρεται να αποκτήσει το παιδί είτε από τρίτο πρόσωπο – δότη.
  • Τόσο η γυναίκα που επιθυμεί να αποκτήσει το παιδί όσο και η παρένθετη μητέρα πρέπει να έχουν τη μόνιμη κατοικία ή τη συνήθη νόμιμη διαμονή τους στην Κυπριακή Δημοκρατία∙ κατ’ εξαίρεση, όπου η ανεύρεση παρένθετης μητέρας, η οποία να έχει τη μόνιμη κατοικία ή τη συνήθη νόμιμη διαμονή της στην Κυπριακή Δημοκρατία, είναι αδύνατη, δύναται να δοθεί άδεια για “χρήση” παρένθετης μητέρας από το εξωτερικό, νοουμένου ότι η τελευταία θα παραμένει στη Δημοκρατία τουλάχιστον από την 28η εβδομάδα της κύησης μέχρι και τον τοκετό, εκτός αν καταδεικνύεται λόγος περί του αντιθέτου βάσει ιατρικού πιστοποιητικού.

Εν πάσει περιπτώσει, όμως, απαγορεύεται η με οποιοδήποτε τρόπο εμπορική εκμετάλλευση της μεθόδου της παρένθετης μητρότητας καθώς επίσης και η διαφήμιση είτε εκ μέρους της δυνάμει παρένθετης μητέρας ως προς τη διαθεσιμότητά της είτε εκ μέρους του ζευγαριού προς ανεύρεση ενδιαφερόμενης παρένθετης μητέρας. Αναλογικά με τη διαδικασία υιοθεσίας τέκνου, η παροχή ανταλλάγματος είναι καθ’όλα απαγορευμένη και παράνομη. Περαιτέρω, όσον αφορά την παρένθετη μητρότητα, είναι αξιοσημείωτη η δυνατότητα προσβολής της μητρότητας είτε από τη γυναίκα η οποία θα κυοφορήσει το τέκνο, ως παρένθετη μητέρα, είτε από την τεκμαιρόμενη μητέρα, σε περίπτωση που αποδειχθεί ότι το τέκνο κατάγεται βιολογικά από την παρένθετη μητέρα.

Ως εκ των ανωτέρω, καθίσταται ευλογοφανές ότι όπου υπάρχει η δυνατότητα χρήσης της μεθόδου της παρένθετης κύησης, η πλειονότητα των ζευγαριών πολύ πιθανόν να επιλέγει να αποκτήσει το δικό τους βιολογικό τέκνο, έστω και μέσω της μεθόδου της παρένθετης μητρότητας, παρά να προχωρήσουν με υιοθεσία. Άλλωστε, στην Κύπρο δεν προσφέρεται η ανεύρεση τέκνου προς υιοθεσία μέσω ιδιωτικής τοποθέτησης  εντός της επικράτειας της Κυπριακής Δημοκρατίας αφού πολύ σπάνια κύπριοι υπήκοοι αποφασίζουν να παραχωρήσουν τα τέκνα τους για υιοθεσία χωρίς να συντρέχει κάποιος ιδιαίτερος λόγος. Ως εκ τούτου, εκείνοι οι οποίοι ενδιαφέρονται να υιοθετήσουν ένα παιδί πρέπει σε συνεργασία με το Γραφείο Ευημερίας να καταφύγουν στους διάφορους οργανισμούς και ιδρύματα του εξωτερικού, με τα οποία η Κύπρος έχει συνάψει σχετικές συμφωνίες, προκειμένου να επιλέξουν το τέκνο το οποίο θα υιοθετήσουν και να προβούν στα ανάλογα διαβήματα προκειμένου η όλη διαδικασία να γίνει νομότυπα.

Εν κατακλείδι, η ιατρικώς υποβοηθούμενη αναπαραγωγή με τη μέθοδο της παρένθετης κύησης αποτελεί ένα διφορούμενο ζήτημα το οποίο συμπλέκεται με την ηθική και τα χρηστά ήθη. Η αυστηρή ηθική, όμως, ‘κάμπτεται’ μπροστά στο μεγαλείο της επιστήμης που παρέχει τη δυνατότητα συνδρομής στις φυσικές ανθρώπινες αδυναμίες. Με τη μέθοδο της παρένθετης μητρότητας παρέχεται σε πολλά ζευγάρια, τα οποία για οποιοδήποτε λόγο αδυνατούν να κυοφορήσουν, η δυνατότητα να αποκτήσουν τα δικά τους βιολογικά τέκνα μέσω παρένθετης μητέρας. Στόχος της πολιτείας, άλλωστε, δεν πρέπει να είναι η αποστέρηση κάποιων ζευγαριών από τη δυνατότητα απόκτησης βιολογικών τέκνων με τη χρήση ιατρικών μέσων. Αντιθέτως, πρώτιστος στόχος πρέπει να είναι, σε κάθε περίπτωση, η ελεγχόμενη ιατρικώς υποβοηθούμενη αναπαραγωγή προς διασφάλιση της υγείας και της ασφάλειας των εμπλεκομένων και προς αποφυγή οποιασδήποτε μορφής εκμετάλλευσης των μεθόδων αυτών για επίτευξη αλλότριων σκοπών είτε εμπορικής είτε οικονομικής φύσης.

 

Relative Tags:
Publish Date: 04 November, 2014
Antria Aristodimou Antria is an Advocate – Legal Consultant. Antria was born in Limassol. She obtained her LL.B degree from the University of Cyprus in June 2013 and her LL.M in Maritime Law from the University of Southampton in December 2014. Antria joined our firm in July 2014 ...

Contact the Author

Advocates and Legal Consultants | Cyprus